jam

folje jokalimtare me disa kuptime.

  1. Rroj, jetoj, gjëllij.
    • Fjalë e urtë:
    • Sot jemi, nesër s’jemi.
  2. Ndodhem diku ose duke bërë diçka, gjendem.
    • Shembuj:
    • Jam në shtëpi (në shkollë, në punë, në mbledhje).
    • Do të jemi te një shok do të vemi për vizitë te një shok.
    • Është në udhëtim po udhëton.
    • Jam në (me) shërbim.
    • Kudo qoftë (kudo që të jetë).
    • Ku je?
    • Nga (ku) janë e nga (ku) s’janë të gjithë pa përjashtim.
  3. Kaloj një gjendje, jetoj një gjendje të caktuar; kam një veti, një tipar, një aftësi a diçka tjetër që më vë në një gjendje të caktuar; kam arritur një gjendje të caktuar (edhe në një varg njësish frazeologjike).
    • Shembuj:
    • Është i ri (i zoti, trim).
    • Është i gjatë (i madh, i shkurtër).
    • Është e domosdoshme (e kuptueshme, e lehtë, e rëndë).
    • Qofsh i lumtur.
    • Qenka i marrë! Sa është?
    • Ç’moshë ka. I vetmi është.
  4. I përkas dikujt, kam lidhje farefisnie ose lidhje të tjera me të, kam të bëj me të.
    • Shembuj:
    • Është yni.
    • Është i biri (e bija, e ëma).
    • Është djali i Skënderit.
    • Janë farefis.
  5. Folje vetore veta e tretë; i përket dikujt a diçkaje, është pronë e dikujt a pjesë e diçkaje; lidhet ngushtë me të, i takon.
    • Shembuj:
    • Goma është e imja.
    • Kjo është për ty.
    • Është e të gjithëve.
    • S’është e askujt.
    • Ato lugina janë të Llojanit.
  6. E kam prejardhjen, vij, rrjedh.
    • Shembuj:
    • Jemi nga një fshat.
    • Është nga një familje patriotësh.
    • Ishte nga një shtresë e varfër.
  7. Më duhet të bëj diçka, kam për të bërë diçka; kam prirjen për të bërë diçka, kam dëshirë për të, e pranoj a e pëlqej.
    • Shembuj:
    • Jam për rrugë.
    • Jam për t’u nisur.
    • Jam për ta vendosur nesër.
    • S’jam me këtë zgjidhje.
    • Jam me ty pajtohem me ty dhe të përkrah.
  8. Folje vetore; Bëhemi (si numër, si sasi).
    • Shembuj:
    • Ishin shumë (pak, mizëri, mizë lisi).
    • Sa ishin?
    • Ishin pesë vetë.
  9. Folje vetore veta e tretë; Ndodh, ngjan, bëhet; fillon.
    • Shembuj:
    • Nesër janë zgjedhjet.
    • Kur është mbledhja (ndeshja, shfaqja)?
  10. Folje vetore veta e tretë;
    • Shembuj:
    • Janë ca punë që s’i lë dot.
    • Janë ca njerëz që…
    • Janë shumë (mjaft, boll).
  11. Folje vetore veta e tretë; Duhet, do (me një folje në paskajore).
    • Shembuj:
    • Është për të vënë re.
    • Është për të thënë.
    • Është për të vënë në dukje.
  12. Përdoret me folje në përcjellore dhe së bashku me të jep gjendjen ose vijimin e një veprimi.
    • Shembuj:
    • Është duke punuar po punon.
    • Isha duke mësuar po mësoja.
  13. Përdoret si folje ndihmëse për të ndërtuar kohët e përbëra të foljeve pësore dhe vetvetore.
    • Shembuj:
    • Jam rruar.
    • Është ftohur.
    • I janë përveshur punës.
    • Ishte mësuar.
    • Qe mbyllur brenda.
    • Si qenka bërë!

Kuptime tjera

  • Duke qenë (që) për arsye…, meqenëse… Në qoftë se…, në është se…, po qe se…, po të jetë se …. (që…), me kusht që…, sikur … Qoftë…, qoftë… edhe… edhe, si… ashtu dhe.
    • Shembuj:
    • Sido që të jetë sidoqoftë.
  • me kuptim ironik, mospërfillës
    • Shembuj:
    • Ç’paske qenë!
    • S’i gjendet shoku!
    • I vetmi qenka!
    • S’e paskam njohur!
    • Të qoftë! merre!
  • fjalë ndërmjetëse me fjalë tjera
    • Shembuj:
    • Ç’është e vërteta (e drejta) . ; shih edhe vërtetë
    • Për se është çështja?; shih edhe çështje
    • Është (ndahet) në shenjë.; shih edhe shenjë
    • S’është e thënë… (që…); shih edhe thënë
    • Është (më duket) e udhës.; shih edhe udhë
    • Jemi (qëndrojmë) bllok.; shih edhe bllok
    • Janë të një çanaku keq.; shih edhe çanak
    • S’është për gjë s’di të bëjë asgjë, s’është i aftë as edhe për një gjë.; shih edhe gjë
    • Jemi (rrimë, banojmë) nën një kulm.; shih edhe kulm
    • Janë shenjat që…; shih edhe shenjë
    • Lipsur qoftë!; shih edhe lipsem
    • Sa për të qenë brenda.; shih edhe brenda
    • Qoftë edhe një thua.; shih edhe thua ose thoi
    • Jemi paq me njëri-tjetrin.; shih edhe paq
    • Nuk është punë (që bëhet).; shih edhe punë
    • Është (bëhet) bark e shpinë me dikë.; shih edhe bark
    • Është (e ka, shkon) gjalpë e vaj me dikë; shih edhe gjalpë
    • Janë gur e uror.; shih edhe gur
    • Është me këmbë në yzengji dikush; shih edhe yzengji
    • E kam (jemi) lakra (presh) në kopsht dikë (me dikë); shih edhe lakër
    • Janë pe për një gëzof.; shih edhe gëzof
    • Është për të lëpirë gishtat.; shih edhe lëpij
    • Ishte me pushkë në faqe.; shih edhe pushkë
    • Janë (shkojnë) thikë e brisk (brisk e thua); shih edhe thikë
    • Janë në thikë e në pikë.
    • Është thikë me dy presa (tehe); shih edhe presë
    • S’është cjap për atë zile; shih edhe zile
    • Qe si qe u bë si ka.; shih edhe kau.
    • Kudo oka katërqind dërhemë është.; shih edhe okë
    • Fjalë e urtët:
    • Tymi të shkojë drejt, pa le të jetë oxhaku i shtrembër!; shih edhe tym

Shtjellimi i foljes

Mënyra dëftore
 e tashme e pakryer
unë jam
ti je
ai (ajo) është

ne jemi
ju jeni
ata (ato) janë 
unë isha
ti ishe
ai (ajo) ishte

ne ishim
ju ishit
ata (ato) ishin
e kryer e thjeshtëE kryer
unë qeshë
ti qe
ai (ajo) qe

ne qemë
ju qetë
ata (ato) qenë
unë kam qenë
ti ke qenë
ai (ajo) ka qenë
 
ne kemi qenë
ju keni qenë
ata (ato) kanë qenë 
 E kryer e plotëE ardhme
unë kisha qenë
ti kishe qenë
ai (ajo) kishte qenë

ne kishim qenë
ju kishit qenë
ata (ato) kishin qenë
unë do të jem
ti do të jesh
ai (ajo) do të jetë

ne do të jemi
ju do të jeni
ata (ato) do të jenë
E ardhme e përparme  
unë do të kem qenë
ti do të kesh qenë
ai (ajo) do të ketë qenë
 
ne do të kemi qenë
ju do të keni qenë
ata (ato) do të kenë qenë  
Mënyra dëshirore
E tashme
Qofsha
Qofsh
Qoftë

Qofshim
Qofshi
Qofshin
Mënyra kushtore
E kryer
unë do të kisha qenë
ti do të kishe qenë
ai (ajo) do të kishte qenë

ne do të kishim qenë
ju do të kishit qenë
ata (ato) do të kishin qenë
Mënyra lidhore
E tashme: të jem
E pakryer: të isha
E kryer: të kam qenë
E kryer e plotë: të kisha qenë
Mënyra urdhërore
 E tashme
veta e dytë njëjës: ji
veta e dytë shumës: jini
 Mënyra pjesore
E tashme: qenë
E kryer: pasë qenë
Mënyra paskajore
E tashme: për të qenë
Mënyra përcjellore
E tashme: duke qenë
E kryer: duke pas qenë